Anıtın adı:

Eski Kaplıca

Şehir:

Çekirge semti, Kervansaray Termal Oteli avlusundadır, Bursa, Türkiye

İnşa tarihi:

I. Murad dönemi (764-791 / 1362-1389); soyunmalık kısmı 917/1511 Sultan II. Bayezid

Dönem / Hanedan:

Osmanlı Dönemi

Bani(ler):

Sultan II. Bayezid (H. 886-918 / M. 1481-1512) (Soyunmalık mekanı).

Tanıtım:

Türk mimarisinde yerden kaynayan şifalı suların yakınına inşa edilmiş hamamlar “kaplıca” olarak adlandırılmaktadır. Bu yapılardan biri olan Bursa Eski Kaplıca'nın bazı yayınlarda “Armutlu Hamamı” adıyla da anıldığı görülmektedir.

Eski Kaplıca soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden oluşmaktadır. Yapı, eğimli bir arazi üzerinde yer aldığı için, soyunmalık altına bir bodrum katı inşa edilmiştir. Bu mekanın hangi amaçla kullanıldığı tam olarak bilinmese de bazı araştırıcılar, burasının hamama gelenlerin hayvanlarını bağladığı bir ahır olabileceğini öne sürmektedirler Sultan II. Bayezid tarafından inşa ettirilen soyunmalık mekanı, iki kubbe ve iki yarım kubbe ile örtülü büyük bir mekandır. Ortada bir şadırvan vardır. Soyunmalık, duvarlara açılmış çok sayıdaki pencereden bok miktarda ışık almaktadır. Kare şekilli ılıklık mekanı bir kubbe ile örtülüdür. Bu mekanın iki yanında dikdörtgen şekilli birer mekan bulunmaktadır. Dıştan kare planlı olan sıcaklıkta, hamamlarda olduğu gibi halvet mekanları yoktur. Ortada, sekiz sütun ile taşınan bir kubbeyle örtülmüş baldaken kuruluş; bu kubbenin altında da 7.00m. çapında daire şekilli bir havuz yer almaktadır. Girişin karşısındaki duvardaki aslan başından akan şifalı su havuza dökülmektedir. Sıcaklığın dört köşesine, halvet mekanlarının yerine, yarım daire şekilli yıkanma nişleri yerleştirilmiştir.

Dış duvarları taş ve tuğla sıraları ile inşa edilmiş yapının içinde bol miktarda devşirme inşa malzemesi kullanılmıştır.

J. von Hammer Eski Kaplıca'nın deri hastalıklarını iyileştiren suyunun çok sıcak olduğunu; öyle ki kaynağında, içine konan yumurtaları bile pişirebildiğini belirtmektedir.

Arşiv belgelerinden Eski Kaplıca'nın çatısının 942/1535-1536 tarihinde kurşun levhalarla kaplandığını; bunların 1021/1612 tarihinde sökülerek yerlerine kiremit döşendiğini öğreniyoruz.

Bursa, şifalı sularıyla da ünlü bir kenttir. Bu nedenle kentte çok sayıda tarihi kaplıca vardır. Osmanlı döneminde Bursa'da inşa edilmiş ilk kaplıcalardan biri olan Eski Kaplıca, günümüzde de işlevini sürdürmektedir.

Tarihlendirme:

Kitabe bulunmadığı için Eski Kaplıca'nın kesin inşa tarihini bilemiyoruz. Ancak. arşiv belgelerinden edindiğimiz bilgilere göre yapı, I. Murad döneminde (1362-1389) inşa ettirilmiştir. Giriş kapısı üstündeki kitabeden de soyunmalık mekanının 917/1511 tarihinde Sultan II. Bayezid tarafından yaptırıldığı öğrenilmektedir.

Seçme Kaynakça:

Ayverdi, E.H., İstanbul Mi'mârî çağının Menşe'i Osmanlı Mi'mârîsinin İlk Devri Ertuğrul, Osman, Orhan Gaazîler Hüdavendigâr ve Yıldırım Bâyezid 630-805 (1230-1402), II. Baskı, İstanbul, 1989.

Baykal, K., Bursa ve Anıtları, II. Baskı, Levent, 1982.

Beşbaş, N.-Denizli, H., Türkiye'de Vakıf Abideler ve Eski Eserler (Bursa il merkezi), III, Ankara, 1983.

Gabriel, A., Une Capitale Turque Brousse Bursa, Paris, 1958.

Hammer, J.F., Purgstall, Erinnerungen aus Meinem Leben, 1774-1852 (yay. R.Bachofen von Echt), Wien-Leipzig, 1940.

Citation:

Yekta Demiralp "Eski Kaplıca" in "Discover Islamic Art", Museum With No Frontiers, 2026. 2026.
https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;ISL;tr;Mon01;17;tr

Hazırlayan: Yekta Demiralp

MWNF Numarası: TR 26