Anıtın adı:

İnce Minareli Medrese

Diğer ad(lar)ı:

İnce Minareli Medrese Taş ve Ahşap Eserler Müzesi

Şehir:

Alaattin Meydanı, Konya, Türkiye

İnşa tarihi:

H. 658-663 / M. 1260-1265

Mimar(lar) / usta(lar):

Kelûk bin Abdullah.

Dönem / Hanedan:

Anadolu Selçukluları Dönemi

Bani(ler):

Sahib Ata Fahreddin Ali.

Tanıtım:

Medreseyi oluşturan mekanların bazıları günümüzde mevcut değildir. Ancak, gerek yapıdaki izlerden gerekse yayınlardaki fotoğraflardan yapının orijinal planı hakkında fikir edinilebilmektedir. Kuzey-güney yönünde, yaklaşık 23.60 x 20.30 m. ölçülerinde dikdörtgen bir alan üzerine inşa edilmiştir. Kuzey cephesinin doğu ucuna, iki birimli son cemaat yeri olan tek kubbeli bir mescid bitiştirilmiştir. Doğu cephesinde yer alan son cemaat yerinin güneydoğu köşesinde, iki şerefeli minare vardır. Medresenin doğu cephesinin ortasına yerleştirilmiş, yaklaşık 5.50 x 7.00 metre ölçülerine sahip taçkapı kuruluşu cepheden dışa taşıntı yapmaktadır. Medreseyi oluşturan mekanlar, bir kubbe ile örtülü bir avlunun kuzey, güney ve batı kenarlarına yerleştirilmişlerdir. Avlunun kuzey ve güney kenarlarında öğrenci hücreleri; batı kenarında ise, iki kışlık dershane mekanı ile bunların arasına inşa edilmiş dershane eyvanı bulunmaktadır. Eyvanın batı ve güney duvarlarını dıştan destekleyen payandaların, kışlık dershaneler yıkıldıktan sonra, 1317 / 1899 tarihinde Avlunyalı Ferid Paşa'nın Konya Valiliği sırasında inşa edildikleri bilinmektedir. Kışlık dershaneler, mescid ve kuzey kanadının doğu ucundaki ikisi dışındaki tüm öğrenci hücreleri yıkılmıştır. Mescide ait minarenin, birinci şerefeye kadar olan kesimi 1319 / 1901 tarihinde bir yıldırım sonucu yıkılmıştır.

Doğu cephesinin ortasındaki taçkapı, gerek formu gerekse süslemeleri bakımından, döneminin diğer taçkapı örneklerinden farklıdır. Taş ile inşa edilmiş taçkapı, yazı örnekleri başta olmak üzere, geometrik ve bitkisel motiflerle süslenmiştir. Taçkapı ana nişinin üst köşelerine yerleştirilmiş iki enginar motifi ilginçtir. Ayrıca, taçkapı cephesinde, birinde “Amel-i Kelûk”, diğerinde “bin Abdullah” yazılı iki rozet içerisinde yapının mimarının adı verilmiştir. Taçkapıdaki sivri kemerli giriş ile medrese avlusu arasında, üzeri bir çapraz tonozla örtülü giriş mekanı vardır.

Medrese avlusunu örten kubbeye yelpaze pandantiflerle geçilmiştir. üst kesimi açık bırakılan kubbenin altında, avlunun ortasında kare şekilli havuz bulunmaktadır. Yapının dışı taşlarla inşa edilmişken, iç kesimlerin tuğlalarla inşa edildiği görülmektedir. Günümüzde mevcut olmayan öğrenci hücrelerinin girişleri örülerek kapatılmıştır. Avlunun batı kenarının ortasına yerleştirilmiş dershane eyvanı beşik tonoz ile örtülüdür. Eyvanın iki yanına yerleştirilen, ancak günümüzde mevcut olmayan kışlık dershane mekanlarının Türk üçgenleriyle geçilmiş birer kubbe ile örtülü oldukları, günümüze kalan izlerden anlaşılmaktadır.

Medresedeki süslemeler taçkapı, minare, avlu kubbesi ve medreseyi oluşturan mekanların avluya bakan cephelerinde yer almaktadır. Taçkapı ve minarenin kaidesindeki süslemeler taş üzerine kabartma tekniği ile yapılmıştır. Bu süslemelerde yazı örnekleri ile bitkisel ve geometrik motifler kullanılmıştır. öğrenci hücrelerinin girişleri üstünde yer alan pencerelerin alınlıklarında, kubbe eteğinde ve yelpaze pandantifleri oluşturan üçgen dilimlerin arasında, yazı örnekleri ile bitkisel ve geometrik motiflerin bulunduğu süslemeler çini mozaik tekniği ile yapılmışlardır. Minare gövdesi ve kubbe yüzeyindeki geometrik süslemelerde ise, sırlı ve sırsız tuğlalar kullanılmıştır.

Medrese 1956 yılında taş eserleri müzesi olarak hizmete açılmıştır.

Anadolu Selçukluları dönemi medreselerinin birçoğunda mekânlardan biri mescit olarak düzenlenmiştir. İnce Minareli Medrese'de ise mescit, yapının dışına inşa edilmiştir. Harimi bir kubbe ile örtülü mescidin iki birimli bir son cemaat yeri ve iki şerefeli bir minaresi vardır.

Tarihlendirme:

Medresenin kesin inşa tarihi bilinmemektedir. Ancak, medrese ve mescid için 663 / 1265, 664 / 1266, 666 / 1268 ve 679 / 1281 tarihlerinde düzenlenmiş vakfiyeleri vardır. Vakfiyelerin, genellikle eserin inşaatından sonraki birkaç yıl içinde düzenlendikleri bilinmektedir. Bu nedenle, ilk vakfiyenin düzenlendiği 663 / 1265 tarihinde medresenin mevcut olduğu ve faaliyete geçtiği varsayılabilir. İlk vakfiyenin düzenlendiği tarihi dikkate alarak medresenin 1260-1265 yılları arasında inşa edildiğini kabul etmek mümkündür.

Seçme Kaynakça:

M.Ferit-M.Mesut, Selçuklu Veziri Sahip Ata ile Oğullarının Hayatı ve Eserleri, İstanbul, 1934.

Konyalı, İ.H., Abideleri ve Kitabeleri ile Konya Tarihi, Konya.1964.

Kuran, A., Anadolu Medreseleri I, Ankara, 1969.

Sözen, M., Anadolu Medreseleri-Selçuklu ve Beylikler Devri, c.2, İstanbul, 1972.

Citation:

Yekta Demiralp "İnce Minareli Medrese" in "Discover Islamic Art", Museum With No Frontiers, 2026. 2026.
https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;ISL;tr;Mon01;8;tr

Hazırlayan: Yekta Demiralp

MWNF Numarası: TR 10