Anıtın adı:

II. Bayezid Külliyesi

Şehir:

Tunca Nehrinin diğer tarafındadır, Edirne, Türkiye

İnşa tarihi:

H. 893 / M. 1488

Mimar(lar) / usta(lar):

Mimarının kimliği konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Külliye, bazı araştırmacılara göre Mimar Hayreddin, bazı araştırmacılara göre ise Mimar Yakub Şah bin Sultan Şah tarafından inşa edilmiştir.



Hattat: Şeyh Hamdullah.

Dönem / Hanedan:

Osmanlı Dönemi

Bani(ler):

Sultan II. Bayezid (H. 886-917 / M. 1481-1512)

Tanıtım:

Büyük bir yapılar topluluğu olan II. Bayezid Külliyesi, Tunca Nehri'nin kuzey kıyısında, nehrin kenarına inşa edilmiştir. 22.000 metrekarelik geniş bir alan üzerine kurulmuş ve etrafı duvarlarla çevrilmiş külliye cami, camiye bitişik inşa edilmiş iki tabhane (misafirhane), medrese, darüsşifa (hastane), imaret, erzak depoları ile avlu duvarları dışında kalan bir çifte hamam ve köprüden oluşur. Külliyenin batısında kalan çifte hamam, bugün ayakta değildir. Külliyeyi kente bağlamak amacıyla yapılmış Tunca Nehri üzerindeki köprü, sivri kemerli büyük gözlere sahiptir.

Dış avlu duvarlarının kuzeyindeki kapıdan girilen ortak avlunun batısına medrese ve darüsşifa (hastane), doğusuna imaret, kuzeyine de cami yerleştirilmiştir. Avlu kapısının doğusunda, Sinan Ağa çeşmesi bulunur.

Tek kubbeli kübik caminin doğu ve batı cephelerine bitişik olarak, birer tabhane inşa edilmiştir. Dokuzar birimli tabhaneler dört eyvanlı plan şemasına sahiptir. Harimin kuzeyindeki dikdörtgen avluya kuzey, doğu ve batı cephelerindeki üç taçkapıdan girilir. Dört yönden kubbeli revaklarla çevrilmiş avlunun ortasında mermer bir şadırvan mevcuttur. Cami cephesindeki yedi birimli son cemaat yeri revakındaki kubbelerden mukarnaslı olan ortadaki kubbe diğerlerinden daha yüksektir. Yapının iki minaresi, tabhanelerin dış köşelerinde yer alır. Tek şerefeli minarelerin yaklaşık 38 m. yükseklikteki yivli gövdeleri 3.25 m. çapındadır. Kare planlı harimi örten yaklaşık 20.55 m. çapındaki kubbeye geçiş pandantiflerle sağlanmıştır.

Mihrap, minber ve hünkar mahfili mermerden inşa edilmiştir. Minber ve mahfilde geometrik süslemeler dikkati çeker. Ahşap kapı kanatları, dolap ve pencere kapakları zengin süslemelidir. Süslemeler arasında geometrik ve bitkisel desenlerin yanı sıra çeşitli yazılara da yer verilmiştir.

Dikdörtgen bir alanı kaplayan medrese, tek katlı ve açık avlulu bir yapıdır. Dört yönden revaklarla çevrili avlunun ortasındaki şadırvan yıkılmıştır. Giriş doğu cephesinin ortasındadır. Kuzey, güney ve batı kanatlarında, revakların arkasına 18 öğrenci hücresi sıralanmıştır. Hem revak birimleri hem de öğrenci hücreleri birer kubbeye örtülüdür. Yaklaşık 7.36 x 7.37 ölçülerindeki kare planlı dershane batı kanadın ortasına yerleştirilmiştir. Büyük bir kubbeyle örtülü dershanenin doğu duvarına yapılmış balkon görünümlü asma kat kütüphanedir.

Caminin batısındaki darüşşifa, iki avlu ile bir ana yapı kitlesinden meydana gelmektedir. Altıgen planlı ana yapı, ortadaki kubbeli merkezi mekan ile bu mekana açılan altı eyvan ve bu eyvanlar arasına yerleştirilmiş hücrelerden oluşur. Hem eyvanlar hem de hücreler birer kubbeyle örtülüdür. Diğerlerinden daha derin tutulmuş güneydeki eyvan dışa taşıntı yapar.

Caminin doğusunda bulunan ve mutfak, fırın, yemekhane, kiler, depo, ahır gibi bölümlerden oluşan imaret iki büyük blok halinde inşa edilmiştir.

Günümüzde darüşşifa ve tıp medresesi bölümleri Trakya üniversitesi'ne tahsis edilmiş olup Sağlık Müzesi ve Güzel Sanatlar Müzesi olarak ziyarete açıktır.

Osmanlı Dönemi'nin anıtsal külliyelerinden biri olan Edirne II. Bayezid Külliyesi, Tunca Nehri kıyısında inşa edilmiştir. 22000 metrekarelik geniş bir alan üzerine kurulan külliye, cami, camiye bitişik iki tabhane, medrese, darüsşifa, imaret, erzak depoları ile avlu duvarları dışında kalan bir çifte hamam (bugün ayakta değil) ve külliyeyi kente bağlayan Tunca Nehri üzerindeki köprüden oluşmaktadır. Darüsşifada, akıl hastalarına müzikle tedavi uygulandığı bilinmektedir.

Tarihlendirme:

İnşasına Rebiülâhir 889 / Mayıs 1484'de başlanan külliyenin temel atma törenlerine Sultan II. Bayezid'in kendisinin de katılmış olduğu belgelerden anlaşılmaktadır. Cami, taçkapısı üzerinde bulunan, hattat Şeyh Hamdullah'ın yazdığı kitabeye göre 893 / 1488 yılında tamamlanmıştır. Külliyenin diğer yapılarının da bu tarihte bitirilmiş olduğu kabul edilmektedir. Dış avlu kapısının doğusunda bulunan çeşme, 1080 / 1670 yılında Sinan Ağa tarafından yaptırılmıştır.

Seçme Kaynakça:

Eyice, S., “Beyazıt II Camii ve Külliyesi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 6, 1992, 42-45.

Kuyulu, İ. “II. Beyazıd Külliyesi”, Erken Osmanlı Sanatı, Beyliklerin Mirası, Madrid, 1999, 189-193.

Müderrisoğlu, F., “Edirne II. Bayezid Külliyesi”, Vakıflar Dergisi, XXII, 1991, 151-198.

Ri'fat Osman, Edirne Evkâf-ı İslâmiyye Tarihi Camiler ve Mescitler, (Osmanlıca'dan Sadeleştiren ü. (Ayan) özsoy), Ankara 1999.

Yüksel, İ.A., Osmanlı Mimarisinde II. Bâyezid Yavuz Selim Devri (886-926/1481-1520), İstanbul 1983.

Citation:

İnci Kuyulu Ersoy "II. Bayezid Külliyesi" in "Discover Islamic Art", Museum With No Frontiers, 2026. 2026.
https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;isl;tr;mon01;22;tr

Hazırlayan: İnci Kuyulu Ersoy

MWNF Numarası: TR 35