Eserin adı:

Halı

Şehir:

Sultanahmet, İstanbul, Türkiye

Müze:

Türk ve İslam Eserleri Müzesi

About Türk ve İslam Eserleri Müzesi, Sultanahmet

Eserin yapım tarihi:

H. 7. / M. 13. yüzyıl

Müze Envanter Numarası:

681

Malzeme ve teknik:

Yüne yün dokuma; Düğüm: Gördes düğümü

Ebatları:

Yük: 519 cm. Gen: 294cm

Dönem / Hanedan:

Anadolu Selçuklu Dönemi

Üretim veya buluntu yeri:

Konya.

Tanıtım:

Anadolu'da Türk halı sanatının en erken örneklerinden olan "Konya Halıları" grubunun seçkin bir örneğidir. Atkı, çözgü iplikleri yüne yündür. Dokumada Gördes düğümü kullanılmıştır. Halının bütününde kırmızı, lacivert, mavi, krem renkler kullanılmıştır. Halının ana zemininde açık kırmızı üzerine koyu kırmızı renkte, uçları kancalı çengel motiflerden oluşan geometrik bir düzenleme görülür. Kaydırılmış eksenlerde sıralanan üçgen, sekizgenler, elibelinde ve eğri çengel motiflerinden oluşan geometrik desenler Selçuk halıları için karakteristiktir. Süsleme kompozisyonunda Türk halılarına özgü "sonsuzluk" anlayışı hakimdir. Desen sürekli tekrarlanarak devam etmektedir. Birbirini tekrarlayan motiflerin ortasında mavi noktalar yer alır. Bunlar açık-koyu kırmızı zeminde uyumlu bir renk kontrastı oluştururlar.

Ana zemin kompozisyonunu araları sarı çizgilerle ayrılmış sekiz köşeli lacivert yıldızların sıralandığı ince bir bordür kuşatır. Halının asıl çarpıcı olan kufi yazıya benzer desenlerle bezeli geniş bordürüdür. Koyu mavi zemin üzerine stilize iri kufi harfleri sırt sırta sıralanmışlardır. Sarı (krem) konturlu enine kırmızı şeritlerle bölümlenmiş harfler açık mavi renklidir. Halıya anıtsal bir görüntü kazandıran kufi yazılı bordür aynı zamanda Selçuklu halılarının karakteristik özelliğidir.

Halının desen kompozisyonu mavi renkli bölmeler içinde kırmızı renkli, sekiz köşeli yıldızların sıralandığı ince dış bordürle tamamlanır. Oldukça yıpranmış halıda dış bordür ancak iki uzun kenarda seçilebilmektedir. Kufi hatlı geniş bordürün dış kenarını mavi çizgilerle bölümlenmiş kareler içinde kırmızı sekiz köşeli yıldızların sıralandığı ince dış bordür kuşatır. Halının havları büyük ölçüde dökülmüştür. Dış bordürleri yer yer eksik ve orta zeminde büyük bir yırtık vardır.

Genellikle büyük boyutlu dokunan Selçuklu halıları, çok az rengin açıklı koyulu tonlarının kullanımıyla geometrik bir düzende sade bir desen şemasına karşılık kufi yazı istifli geniş bordürleriyle anıtsal bir görünüme sahiptirler.

Konya halılarının bilinen en erken tarihli örneğidir. Açık-koyu renklerin kontrast oluşturması, ana zeminde sonsuzluk prensibiyle tekrarlanan geometrik motiflerin kullanılması ve stilize iri kufi yazılı geniş bordürlerin görüldüğü bu dönem halıları, Türk (Gördes) düğüm tekniğinde dokunmuşlardır.

Tarihlendirme:

Bir çok cami yaptıran Selçuklu Sultanları tarafından bu camilerin mefruşatı için Kur'anlar, şamdanlar rahleler ile halıların vakfedildiği bilinmektedir. Bu halıların da 1221 yılında genişletilen camiye I. Alaaddin Keykubad tarafından vakfedildiği düşünülmektedir. Eserin yukarıda bahsedildiği üzere üslupsal özellikleri de onu 7. / 13. yüzyıla tarihlendirmektedir.

Eserin müzeye geliş şekli:

1905 yılında Marin tarafından Konya Alaaddin Camii'nde keşfedilmiş olan sekiz halı, Alman konsolosu Loytved'e bu halıların önemine değinerek bildirmesi ile gün 1908 yılında iki ciltlik eserinde yayınlamıştır. Konya'da Aladdin Keykubat Camii'nde bulunmuş ve Müze koleksiyonlarında bulunan 8 adet Anadolu Selçuklu halısından biri olan halı, 31 mart 1911 yılında müzeye getirilmiştir.

Üretim yerinin saptanması:

Anadolu Selçukluları, Konya merkezli olarak Orta Anadolu'da güçlü bir egemenliğe sahipti. Bu eserlerin, halen önemli halı dokuma merkezlerinden olan Konya'da üretildiği düşünülmektedir. Ayrıca renkleri ve motifleri de Konya halılarına özgüdür.

Seçme Kaynakça:

Erdman, K., Der Türkische Teppich des 15.Jahrhundert, İstanbul,1958, s.18

Erdman,K., Seven Hundred Years of Oriental Rugs, London 1970, s.42

önder,M., "Selçuklu Devri Konya Halıları," Türk Etnoğrafya Dergisi VII-VIII 1964-65, İstanbul 1966, s.46-50

ölçer, N. vd, Museum of Turkish and Islamic Art, İstanbul 2002, s.145

ölçer, N. vd, Turkish Carpets from the 13th-18th Century, London 1996, s.4-5

Roxborough, D.J. Turks, The Journey of a Thousand Years, 600-1600, London 2005, 402.

Citation:

Gönül Tekeli "Halı" in "Discover Islamic Art", Museum With No Frontiers, 2026.
https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;ISL;tr;Mus01;11;tr

Hazırlayan: Gönül Tekeli

MWNF Numarası: TR 20