Eserin adı:

Yıldız Çiniler

Şehir:

Konya, Türkiye

Müze:

Karatay Medresesi Müzesi

Eserin asıl sahibi:

I. Alaaddin Keykubad (617-635 / 1220-1237)

Eserin yapım tarihi:

I. Alaaddin Keykubad Devri (617-635 / 1220-1237)

Müze Envanter Numarası:

2426, 2828, 2425, 1143

Malzeme ve teknik:

Sıraltı tekniğinde yapılmış yıldız çiniler.

Ebatları:

Her bir parçanın yüksekliği 24 cm’dir (4 yıldız çini)

Dönem / Hanedan:

Anadolu Selçuklu Dönemi

Üretim veya buluntu yeri:

Beyşehir veya Konya.

Tanıtım:

Beyşehir Kubadabad Sarayı'nın duvarlarını süsleyen yıldız-haç kompozisyonlu sıraltı ve lüster teknikli çiniler, gerek desen özellikleri gerekse taşıdıkları sembolik anlamlarla, Anadolu Selçuklu çini sanatının nadir örnekleridir. Geniş bir figür dünyasının yansıtıldığı çinilerde, genel olarak sultan ve saray yaşantısı konu edilmiştir. Ayrıca, sarayı koruduğuna inanılan, tılsımlı fantastik hayvanlar ile çok çeşitli av ve evcil hayvan figürlerine de (sfenks, siren, tavus kuşu, aslan, çift başlı kartal, kuş, tilki, tavşan, kurt, at, keçi, deve, ördek vb.) yer verilmiştir.

Kubadabad Sarayı örneklerinde, yıldız formlu (sekiz köşeli) çiniler, haç formlu çinilerle birbirlerine bağlanarak büyük panolar meydan getirmiştir. Yıldız çinilerde figürlü süsleme yoğunluktadır. Haç formlu çinilerde ise figürlü süslemeye daha az yer verilmiş, genel olarak bitkisel bezeme kullanılmıştır. Sıraltı tekniğinde işlenmiş örneklerde, şeffaf renksiz sıraltına, siyah, firuze ve lacivert renklerle bezeme yapılmıştır.

İyi bir doğa gözlemciliği ve geniş bir hayal gücünün sonucu olarak meydana getirilen figürlü bezemelerde, gerçekçi bir üslup benimsenmiştir.

Profilden verilmiş çift başlı kartallar, yıldız çinin bütün yüzeyini kaplayacak şekilde yerleştirilmişlerdir. Kartalların cepheden verilmiş gövdelerinde bir kartuş içerisinde “es-sultan” yada “el-muazzam” gibi sultanı temsil eden yazılar yer almaktadır. Genel olarak yanlardan birer bitki ile çevrelenen çift başlı kartallar, çeşitli sembolik anlamlar taşımaktadırlar.

çeşitli dönemlerde arma ve totem olarak kullanılan “çift başlı kartal” figürüne; güç, iktidar, koruyucu ruh, soyluluk, bilgelik gibi bir çok anlam yüklenmiştir. Kubadabad Sarayı örneklerinde de gücü simgelediği düşünülen çift başlı kartallar, gövdelerindeki armalarla da muhtemelen Selçuklu Sultanını temsil etmektedirler.

Anadolu Selçuklu döneminin en önemli saraylarından biri olan Kubadabad Sarayı, duvarlarını süsleyen çinileriyle ünlüdür. Ana tema olarak sultan, maiyeti ve saray yaşantısının işlendiği çinilerde, iyi bir doğa gözlemciliği ve geniş bir hayal gücünün etkileri görülmektedir.

Tarihlendirme:

Beyşehir Kubadabad Sarayı, ünlü Selçuklu hükümdarı I. Alaaddin Keykubad (617-635 / 1220-1237) tarafından yaptırılmıştır. Kubadabad Sarayının, 1236 yılında (kitabe ve tarihi belgeler ışığında) tamamlandığı anlaşılmaktadır. Sarayda kullanılan çiniler de bu döneme tarihlenmektedir.

Eserin müzeye geliş şekli:

20. yüzyılın ortalarından başlayıp, günümüzde de devam eden sistemli kazılar sonucu Beyşehir Kubadabad Sarayı'nda önemli miktarda çini malzeme bulunmuştur. Sarayın duvarlarını kaplayan bu çiniler, gerekli incelemeler yapıldıktan sonra, sergilenmek üzere Konya Karatay Medresesi Müzesi'ne getirilmiştir.

Üretim yerinin saptanması:

Kubadabad Sarayı için bu çinilerin Beyşehir veya Konya'da üretildiği düşünülmektedir. Son kazı bulgularına göre bu çiniler doğrudan sarayda üretilmiş olabilir.

Seçme Kaynakça:

Arık, R., Kubad Abad, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2000.

Aslanapa, O., Anadolu'da Türk çini ve Keramik Sanatı, Ankara, 1965.

Oral, Z., “Kubad Abad çinileri”, Belleten, C.XVII, Sayı: 66, Ankara, 1959, s.209-222.

önder, M., “Selçuklu Devri Kubad Abad Sarayı çini Süslemeleri”, Türkiyemiz, Sayı:6, İstanbul 1972, s.15-18.

öney, G., Türk çini Sanatı, İstanbul, 1976.

Roxborough, J.D. (ed.) Turks, A Journey of a Thousand Years, 600-1600, London 2005, 392-394.

Citation:

Sevinç Gök Gürhan "Yıldız Çiniler" in "Discover Islamic Art", Museum With No Frontiers, 2026.
https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;ISL;tr;Mus01_C;14;tr

Hazırlayan: Sevinç Gök Gürhan

MWNF Numarası: TR 28