Anıtın adı:

Süleymaniye Külliyesi

Şehir:

Süleymaniye, İstanbul, Türkiye

İnşa tarihi:

H. 957-964 / M. 1550-1557

Mimar(lar) / usta(lar):

Mimar Sinan; hattat Karahisari Ahmed Efendi.

Dönem / Hanedan:

Klasik Osmanlı Dönemi

Bani(ler):

Kanuni Sultan Süleyman (927-974 / 1520-1566).

Tanıtım:

Mimar Sinan'ın “kalfalık dönemi” eseri olarak nitelendirdiği Süleymaniye Camii, İstanbul'da aynı adla anılan semtte, yaklaşık 60.000m²lik bir alana oturan kapsamlı bir külliye içinde yer almaktadır. Külliyenin merkezinde bulunan cami, güneyindeki hazireyle birlikte, 216mX144m. boyutlarında bir avlu içine alınarak, külliyenin diğer yapılarından ayrılmıştır. Güneydeki hazirede, Kanuni Sultan Süleyman ve eşi Hürrem Sultan'a ait birer türbe ve bir türbedar odası bulunmaktadır. Külliyenin diğer yapıları, cami ve hazireyi doğu, batı ve kuzeyden “U” şeklinde çevrelemektedir. Caminin kuzeyine tabhane, imaret ve darüşşifa; batısına sıbyan mektebi, tıp medresesi, birinci ve ikinci medreseler ve 36 dükkandan oluşan Tiryaki çarşısı; doğusuna üçüncü ve dördüncü medreseler; güneydoğusuna ise darülhadis ve hamam yerleştirilmiştir. Mimar Sinan'a ait baldaken kuruluşlu mütevazı türbe ise, külliyenin kuzeydoğu köşesindedir.

Süleymaniye Camii, 69m.X63m. boyutlarında kareye yakın dikdörtgen planlı bir harim ve kuzeyindeki revaklı avludan oluşmaktadır. Avlunun ortasında dikdörtgen şekilli bir şadırvan bulunmaktadır. Tüm revak birimleri kubbelerle örtülüdür. Yapının, ikisi harimin, ikisi avlunun kuzeydoğu ve kuzeybatı köşelerine yerleştirilmiş 4 minaresi vardır. Harimin iki köşesindeki minareler 76m. yükseklikte ve üç şerefeli; avlu köşelerindekiler ise 56m. yükseklikte ve iki şerefelidir. Harim, birbirlerine sivri kemerlerle bağlı, 6.20m.X5.10m. boyutlarında dört anıtsal destekle taşınan 27.40m. çapında bir merkezi kubbeyle örtülüdür. Kubbenin yerden yüksekliği 49.50m.dir. Merkezi hacmin kuzeyinde ve güneyinde kalan dikdörtgen hacimler birer yarım kubbeyle; doğu ve batısında kalan bölümler ise küçüklü büyüklü beşer kubbeyle örtülmüştür. Merkezde yer alan anıtsal destekler, sivri kemerler aracılığıyla beden duvarları içine yerleştirilmiş anıtsal payandalara bağlanarak desteklenmiştir. Payandaların yaratacağı monotonluğu kırmak amacıyla yapının doğu ve batı cepheleri revak ve galerilerle hareketlendirilmiştir.

Külliyedeki tüm yapılar, düzgün kesme taşlarla inşa edilmiştir. Caminin taçkapı, mihrap ve minber gibi unsurları mermerlerle kaplanmıştır.

Süleymaniye Külliyesinin süsleme açısından en zengin yapıları, çini ve kalemişleriyle bezeli Kanuni ve Hürrem Sultan türbeleridir. Cami, süsleme açısından oldukça sadedir. Avlu ve harim kubbelerinde yer alan kalem işi süslemeler, alt sıra pencerelerinin sedef ve fildişi kakmalı ahşap kapakları ve güney duvarındaki pencerelerde görülen vitraylar başlıca süsleme unsurlarıdır. Harimdeki kalemişi süslemelerin üzerine, 19. yüzyılda Fossati Kardeşler tarafından dönemin zevkine uygun süslemeler yapılmış; 1961-67 yıllarında yapılan onarımlar sırasında bu süslemeler kaldırılarak, özgün süslemeler açığa çıkarılmıştır. Külliyenin diğer yapılarında süslemeye yer verilmemiştir.

Cami günümüzde ibadet işlevini sürdürmektedir. Külliyenin diğer yapıları ise farklı işlevlerde kullanılmaktadır.

Mimar Sinan'ın türbesinin de bulunduğu Süleymaniye Külliyesi, cami, medrese, tabhane, imaret, darüşşifa, sıbyan mektebi, türbe, darülhadis, hamam ve çarşı gibi farklı işlevlerde çok sayıda yapıdan oluşan muhteşem bir külliyedir. Külliyenin merkezinde yer alan ve Sinan'ın kalfalık dönemi eseri olarak tanımladığı cami, ortada dört anıtsal destekle taşınan 27.40 metre çapında ve yerden 49.50 metre yükseklikte bir kubbe, güney ve kuzeyde birer yarım kubbe, doğu ve batıda ise küçüklü büyüklü beşer kubbe ile örtülüdür.

Tarihlendirme:

Harim kuzey taçkapısındaki, hattat Karahisari Ahmed Efendi tarafından yazılan Arapça kitabeden, caminin inşasına 957/1550'de başlandığı; 964/1557'de tamamlandığı öğrenilmektedir. Sinan'ın yakın arkadaşı Mustafa Sai çelebi tarafından kaleme alınan Tezkiret-ül Bünyan'dan inşaata tam olarak 27 Cemaziyel evvel 957/13 Haziran 1550'de başlandığı, 21 Zilhicce 964/ 15 Ekim 1557'de tamamlandığı anlaşılmaktadır. Belgelere göre, Birinci ve İkinci Medreseler 960/1553'de, üçüncü ve Dördüncü medreseler ise 966/1559 da tamamlanmıştır. Hürrem Sultan Türbesi 965/1557-58'de; Kanuni Türbesi ise 974/1567'de inşa edilmiştir.

Seçme Kaynakça:

Aslanapa, O., Osmanlı Devri Mimarisi, İstanbul, 1986.

Kuran, A., Mimar Sinan, İstanbul, 1986.

Mülayim, S., Ters Lâle, Osmanlı Mimarisinde Sinan çağı ve Süleymaniye, İstanbul, 2001.

Sözen M., Türk Mimarisinin Gelişimi ve Mimar Sinan, İstanbul, 1975.

Barkan, ö.L., Süleymaniye Camii ve İmareti İnşaatı:1550-1557, C.I, II Ankara, 1972, 1979.

Citation:

Şakir Çakmak "Süleymaniye Külliyesi" in "Discover Islamic Art", Museum With No Frontiers, 2026. 2026.
https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;ISL;tr;Mon01;25;tr

Hazırlayan: Şakir Çakmak

MWNF Numarası: TR 38